Saltar ao contido principal
Manual práctico de Renda 2020

Extinción do usufruto e consolidación do dominio

USUFRUTO SOBRE BENS INMOBLES IRPF.Cadro IV
Extinción do usufrutoEfectoUsufructuarioNó propietario

Por morte do usufructuario se non é sucesivo (usufruto vitalicio)(1)

Consolidación automática do dominio no nó propietario

Artigo 33.3.b) da Lei do IRPF:Estímase que non existe ganancia ou perda patrimonial nas transmisións lucrativas por causa de morte do contribuínte.Polo tanto, non tributa en IRPF

Na extinción do usufruto e conseguinte consolidación do dominio esixirase o imposto que corresponda segundo o título de constitución do usufruto.

  • Por transmisión onerosa:Tributará polo Imposto sobre Transmisións patrimoniais (ITP).Esíxese ao nó propietario unha liquidación polo valor do usufruto que ingresa no seu patrimonio, o cal é o resultado de aplicar o novo valor que o ben poida ter no momento da consolidación do dominio, a porcentaxe que correspondeu ao usufruto no momento da desmembración, polo que non pagou o imposto.Non obstante, se o tipo de gravame tivese variado dende aquel momento, aplícase o novo que estea vixente no momento da consolidación.
  • Por transmisión lucrativa:Tributará polo Imposto sobre Sucesións e Doazóns (ISD) aplicando o tipo medio efectivo do gravame correspondente á desmembración do dominio, e en función do valor que tiña o usufruto nese momento (no da desmembración do dominio).

Non tributa no IRPF pola consolidación.O propietario que consolida o dominio obterá rendementos de capital inmobiliario se arrenda ou cede o ben ou imputación de rendas inmobiliarias (salvo se pasa a constituír a súa vivenda habitual)

Por vencemento do prazo polo que se constituíu se é a termo (usufruto temporal)

Consolidación automática do dominio no nó propietario

Xérase no IRPF unha perda patrimonial pola diferenza entre o valor de transmisión, que será cero e o valor de adquisición (Véxase valor de adquisición no cadro anterior de transmisión do usufruto)
Por renuncia do usufructuario

Consolidación do dominio no nó propietario

Xérase no IRPF unha ganancia ou perda patrimonial pola diferenza entre o valor de transmisión e o valor de adquisición (Véxase valor de transmisión e de adquisición na transmisión do usufruto)

A renuncia dun usufruto xa aceptado, aínda que sexa pura e simple, considerarase para efectos fiscais como doazón do usufructuario ao nó propietario.

Coeficientes de abatemento (DT 9ª da Lei do IRPF):Non resultarán de aplicación, na medida que non se trataría da transmisión dun elemento patrimonial, senón dunha renuncia a un dereito, con independencia desta supoña a consolidación do pleno dominio no nó propietario.

Ao extinguirse o usufruto por causa distinta ao cumprimento do prazo ou á morte do usufructuario, o adquirente (o nó propietario) deberá tributar polo valor máis alto que resulte das liquidacións que procedan por:
  • A renuncia do usufructuario (negocio xurídico en cuxa virtude se extingue o usufruto) que se considera como doazón a efectos fiscais:Tributará polo ISD polo concepto de doazón, ou
  • A pendente pola desmembración do dominio (segundo o título polo que se constituíu o usufruto), nuns casos de orixe inter vivos (ITP) e noutros de orixe mortis causa (ISD, concepto Sucesións).

Non tributa no IRPF pola consolidación.O propietario que consolida o dominio obterá rendementos de capital inmobiliario se arrenda ou cede o ben ou imputación de rendas inmobiliarias (salvo se pasa a constituír a súa vivenda habitual)

Por reunión do usufruto e a nuda propiedade nunha soa persoa por causas distintas

Consolidación do dominio no usufructuario ou no nó propietario derivada dun negocio xurídico (por doazón ou por transmisión onerosa)

  • Se o usufructuario transmite o seu dereito ao nó propietario:Obterá no IRPF unha ganancia ou perda patrimonial pola diferenza entre o valor de transmisión e o valor de adquisición (Véxase valor de transmisión e de adquisición na transmisión do usufruto)
  • Se o usufructuario adquire a nuda propiedade e consolida o dominio:Esixirase o imposto correspondente ao negocio xurídico en cuxa virtude adquire a nuda propiedade.

    • Por transmisión onerosa:a consolidación tributará polo Imposto sobre transmisións Patrimoniais (ITP).
    • Por transmisión lucrativa:a consolidación tributará polo Imposto sobre Sucesións e Doazóns (ISD) polo concepto de doazón.

      Neste caso non tributa no IRPF pola consolidación pero obterá rendementos de capital inmobiliario se arrenda ou cede o ben ou imputación de rendas inmobiliarias (salvo se pasa a constituír a súa vivenda habitual)

  • Se o nó propietario transmite o seu nuda propiedade a un 3º (ao usufructuario):Obterá no IRPF unha ganancia ou perda patrimonial pola diferenza entre o valor de transmisión e o valor de adquisición da nuda propiedade.
  • Se o nó propietario adquire o usufruto e consolida o dominio.Esixirase o imposto correspondente ao negocio xurídico en cuxa virtude adquiriu a nuda propiedade.

    • Por transmisión onerosa:a consolidación tributará polo ITP
    • Por transmisión lucrativa:a consolidación tributará polo ISD. A consolidación do dominio no nó propietario tributará pola maior das liquidacións:entre a que se encontre pendente pola desmembración do dominio e a correspondente ao negocio xurídico en cuxa virtude se extingue o usufruto.

      Neste caso o nó propietario que adquire o usufruto e consolida o dominio non tributa no IRPF pola consolidación pero obterá rendementos de capital inmobiliario se arrenda ou cede o ben ou imputación de rendas inmobiliarias (salvo se pasa a constituír a súa vivenda habitual)

Nota ao cadro:

(1) A extinción do usufruto por morte do usufructuario non comporta unha nova adquisición por quen detén a propiedade, senón que é o propio réxime legal deste dereito real de gozo ou desfrute o que establece que a morte de usufructuario o extingue (artigo 513.1º, Código Civil), recuperando o propietario as facultades de gozo das que se vira privado na súa constitución.(Volver)

Este cadro teñen caracter meramente informativo.