I.1. Funcionamento do tránsito

Circulación de mercadorías

Cando unha mercadoría entra en calquera país ou territorio, as autoridades aduaneiras esixen o pagamento de dereitos de importación e doutros gravames, e, cando procede, aplican medidas de política comercial (como, por exemplo, dereitos antidumping).

O anterior acontece incluso no caso de que as mercadorías unicamente vaian atravesar (paso en tránsito) o devandito país ou territorio con destino a un terceiro. En determinadas circunstancias, os dereitos e gravames pagos poderán ser reembolsados cando as mercadorías saian dese país ou territorio.

É posible que este mesmo procedemento teña que repetirse no seguinte país ou territorio e que as mercadorías teñan que cumprir unha serie de trámites administrativos en cada paso fronteirizo antes de chegar ao seu destino final.

Funcionamento do tránsito

O tránsito reduce esta xestión e os custos asociados para os operadores. Trátase dun procedemento aduaneiro ao que poden acollerse para transportar mercadorías a través das fronteiras ou territorios sen pagar os dereitos que adoitan esixirse cando as mercadorías entran (ou saen) dese territorio. Só require unha formalidade de aduana ao abandonar o territorio cuberto polo réxime.

Esta modalidade de tránsito reviste unha especial importancia para a UE, xa que nela coexisten un territorio aduaneiro único e múltiple territorios fiscais: as mercadorías en tránsito poden circular desde o seu punto de entrada na Unión ao seu punto de destino final.

Alí, unha vez finalizado o tránsito, satísfanse as obrigas aduaneiras e fiscais locais e as mercadorías despáchanse a libre práctica ou sométense a outro procedemento suspensivo aduaneiro.

Tamén se pode dar fin a un procedemento suspensivo incluíndo as mercadorías non pertencentes á Unión no réxime de tránsito, para seu reexportación do territorio aduaneiro da Unión.

Desenvolvemento dun réxime aplicable ao tránsito

Ao termo da Segunda Guerra Mundial, produciuse un rápido incremento dos intercambios comerciais en Europa. Pronto fixose patente que os lentos e caóticos procedementos aduaneiros existentes supuñan un obstáculo e un lastre importante para o comercio. Nun contexto de incremento da cooperación entre as nacións e baixo os auspicios da Comisión Económica para Europa da Nacións Unidas, abríronse unha serie de negociacións co obxecto de elaborar un convenio internacional que facilitase a circulación de mercadorías en Europa.

Convenio TIR

O primeiro acordo desta natureza —o Acordo TIR— viu a luz en 1949. Supuxo a introdución dun sistema de garantía en varios países europeos que cubría os riscos asociados aos dereitos e demais gravames aos que estaban suxeitas as mercadorías en circulación en Europa no marco de operacións de comercio internacional.

O éxito do Acordo de 1949 conduciu á adopción, en 1959, do Convenio TIR⁽²⁾. O Convenio foi revisado en 1975 e conta na actualidade con 76 Partes contratantes (xuño de 2019).

Comunidade Europea

Á marxe do desenvolvemento xeral do comercio internacional, considerouse a necesidade de que a Comunidade Europea, que se encontraba en fase de consolidación e de expansión, dotásese dun réxime de tránsito específico que facilitase a circulación de mercadorías e os trámites aduaneiros no seu territorio.

O réxime de tránsito comunitario

A necesidade da Comunidade Europea de dotarse dun réxime de tránsito específico fixose máis patente en 1968, coincidindo coa adopción do arancel aduaneiro común.

O réxime de tránsito comunitario, que foi adoptado en 1968, facilitaba a circulación das mercadorías comunitarias e das mercadorías non comunitarias na Comunidade Europea. Por primeira vez utilizáronse os códigos T1 para as mercadorías non comunitarias e T2 para as mercadorías comunitarias.

Intercambios comerciais cos países da AELC

Debido ao incremento dos fluxos comerciais e co fin de facilitar a circulación de mercadorías en Europa, en 1972 estendeuse o réxime de tránsito comunitario ao comercio con Austria e Suíza mediante a celebración de dous acordos. Estes dous países, que gozan dunha situación xeográfica privilexiada en Europa, eran membros da Asociación Europea de Libre Comercio (AELC).

Tránsito común

Os acordos de 1972 foron substituídos en 1987 por dous convenios elaborados pola Comunidade Europea e todos os países da AELC .

Estes convenios tiñan o obxecto de facilitar a importación, a exportación e a circulación de mercadorías entre a Comunidade Europea e os países da AELC e tamén entre estes últimos.

Un dos convenios (o «Convenio ») estableceu un réxime común de tránsito ⁽³⁾.

O outro (o «Convenio do DUA ») introduciu a simplificación das formalidades aplicables ás operacións de importación, exportación e tránsito mediante o documento único administrativo (DUA)⁽⁴⁾.

Países de Visegrado

O 1 de xullo de 1996, o ámbito de aplicación dos convenios estendeuse aos catro países de Visegrado (Eslovaquia, Hungría, Polonia e Chequia) ata que estes pasaron a ser membros da UE.

Outros países de tránsito común

O ámbito de aplicación do Convenio ampliouse tamén a outros países:

• Croacia, o 1 de xullo de 2012 (ata que se converteu en Estado membro da UE);
• Turquía, o 1 de decembro de 2012;
• Macedonia do Norte, o 1 de xullo de 2015;
• Serbia, o 1 de febreiro de 2016;
• o Reino Unido, o 1 de xaneiro de 2021.

Países candidatos

Todas as futuras Partes contratantes do Convenio considéranse «países candidatos».

Moitos países manifestaron a súa vontade de adherirse ao réxime común de tránsito (principalmente os países dos Balcáns Occidentais e da Asociación Oriental, como por exemplo Albania, Armenia, Acerbaixán, Bosnia e Hercegovina, Xeorxia, Moldavia e Ucraína).

Reforma do réxime de tránsito

A creación do mercado único en 1993 e os cambios políticos acontecidos en Europa Central e Oriental abriron novas expectativas que obrigaron a proceder a unha revisión dos réximes de tránsito.

⁽²⁾ Convenio Aduaneiro relativo ao Transporte Internacional de Mercadorías ao abeiro dos Cadernos TIR (Convenio TIR de 1975).^(Volver)

⁽³⁾ Convenio CE-AELC, do 20 de maio de 1987, relativo a un réxime común de tránsito (DO L 226 de 13.8.1987), e as súas sucesivas modificacións.^(Volver)

⁽⁴⁾ Convenio CE-AELC relativo á simplificación das formalidades nos intercambios de mercadorías (incluída a implantación dun documento único administrativo que se utilizará nos devanditos intercambios) (DO L 134 de 22.5.1987), e as súas sucesivas modificacións. ^(Volver)