3.III.6.2. Análise e auditoría de riscos aduaneiros

Como se referiu no apartado anterior, o operador económico é o mellor situado para avaliar os seus riscos e emprender accións para abordaros. O papel das aduanas consiste na realización de auditorías para determinar o grao de eficacia co que o operador económico en cuestión afronta estes asuntos. É consciente o solicitante dos riscos máis importantes e adopta as medidas axeitadas para trataros?

Para levar a cabo tal avaliación e adoptar a decisión axeitada respecto da concesión ou a denegación do estatuto de AEO, as autoridades aduaneiras deben:

avaliar o risco do operador económico;
elaborar un plan de auditoría axeitado baseado no risco;
efectuar a auditoría;
abordar todo risco inadmisible conxuntamente co operador económico;
adoptar a decisión apropiada, xa sexa de concesión ou de denegación do estatuto de AEO;
proceder ao seguimento e, en caso necesario, á reavaliación do operador económico de que se trate.

O operador económico deberá adoptar procedementos e medidas axeitadas a escala directiva para abordar os riscos que gardan relación coa autorización como AEO. Neste contexto, ten que ser consciente de que é posible externalizar «actividades», pero non «responsabilidades». No marco do concepto de AEO, o operador económico ten que ter presentes os riscos asociados ás actividades de externalización, debe emprender accións que os cubran e ten que achegar datos que acrediten tales actuacións ante as aduanas.

Avaliación de riscos dun operador económico específico

Para as aduanas, o primeiro paso consiste en conseguir tanta información relevante como sexa posible, co fin de comprender a actividade empresarial do operador económico (véxase a parte 3, sección 3.III.1). Unha vez culminada tal tarefa, a aduana pode proceder a avaliar os riscos, elaborar un plan de auditoría e levara a cabo. A avaliación de todas as áreas de risco relacionadas coa actividade do operador na cadea de subministración internacional realízase de conformidade co seu modelo empresarial, sobre a base de toda a información dispoñible. A tarefa deberá desenvolverse área por área, tendo en conta todos os riscos relacionados coa actividade do operador económico que afecten ao estatuto de AEO. Nesta etapa trátase dos riscos determinados sobre a base de toda a información dispoñible antes da auditoría e da existencia e a eficacia estimada do sistema de control interno na organización do operador económico. Os resultados deben orientar os auditores na formulación do plan de auditoría.

Mapa de riscos e o modelo COMPACTO de AEO

Na «Guía de xestión do risco »da OMA , o risco desde unha perspectiva aduaneira defínese en xeral como «a posibilidade de incumprimento da lexislación aduaneira». Non obstante, no contexto das presentes orientacións parece mellor adoptar unha formulación máis amplo e definir o risco como «a probabilidade de que unha acción ou un suceso afecte negativamente á capacidade dunha organización de satisfacer os requisitos e os criterios de obtención do estatuto de AEO». Teñén quese ter en conta dúas cousas: a primeira é a probabilidade de que ocorra un suceso; a segunda, a súa repercusión. Para avaliar a importancia do risco en cuestión, sempre se teñen que ter en conta estas dúas dimensións. Estes conceptos poden visualizarse coa axuda da denominada matriz de riscos no gráfico que segue:

Un risco non pode eliminarse nunca por completo, agás se o proceso se aborta plenamente. Na matriz móstrase que un risco cunha repercusión alta resultaría inadmisible en todas as situacións, agás na de probabilidade baixa, mentres que un risco de repercusión media sería inadmisible nunha situación de probabilidade elevada. Trátase de reducir o nivel de risco (repercusión/probabilidade) a un nivel aceptable e garantir mediante o seguimento que esa situación non cambie.

Normalmente:

se o risco se sitúa na área vermella, considérase elevado e deben introducirse medidas de resposta adicional para atenuar o nivel de risco;
se o risco se sitúa na área amarela, poden proporse accións correctivas para desprazaro á área verde, xa sexa atenuando a súa repercusión ou reducindo a probabilidade de que se produza;
se o risco se encontra na área verde, pode tomarse como admisible, pero cabe considerar a posibilidade de pór en práctica melloras.

Estas dúas dimensións deben utilizarse ademais para priorizar riscos e prever as medidas de resposta apropiadas.

Non cabe dúbida de que a relevancia dos riscos pode diferir en función da perspectiva da parte interesada de que se trate. Por exemplo, un operador económico e as autoridades aduaneiras poden entender o concepto de seguridade de maneiras diferentes: o obxectivo do operador económico pode consistir en asegurar a carga fronte ao risco de roubo, mentres que o interese da aduana centrarase en protexer os cidadáns e evitar a introdución de mercadorías ilícitas ou perigosas na cadea de subministración. É importante que a avaliación de ameazas e riscos efectuados polo operador económico cubra todos os riscos para a súa actividade empresarial relacionada co estatuto de AEO, tendo en conta o alcance do concepto de AEO e o papel dos operadores económicos na cadea de subministración internacional de acordo co seu modelo de actividade.

Como parte do proceso, o operador económico non só ten que adoptar e xestionar as medidas seleccionadas axeitadas, senón que tamén debe asegurarse de que estas funcionen, así como da súa revisión e a súa reavaliación.

Isto significa que o operador económico debe efectuar un seguimento periódico dos procesos pertinentes, en que comprobará se os procedementos aplicados son axeitados para asegurar o cumprimento no terreo aduaneiro, e da seguridade e a protección. O operador económico debe documentar o realizado, tanto para xestionar as accións de mellora como para acreditar a súa actuación ante as autoridades aduaneiras.

En resumo, o operador económico debe contar con procedementos e medidas para:

establecer claramente os activos e obxectivos en xogo (neste sentido, para o AEO, está claro que o importante é fixar o obxectivo de cumprir a normativa aduaneira e asegurar a súa cadea de subministración);
identificar as ameazas que poden pór en perigo os activos e obxectivos expostos;
vixiar de maneira continua se os seus activos corren perigo a causa das ameazas identificadas;
avaliar o risco asociado ao seu papel na cadea de subministración internacional de acordo co seu modelo de actividade empresarial;
cubrir estes riscos emprendendo determinadas accións e pondo en práctica os procedementos axeitados; e
ocuparse do seguimento da eficacia dos procedementos adoptados.

Para obter resultados comparables, o proceso de avaliación de riscos debe basearse nun modelo de análise de riscos recoñecidos. Recoméndase a utilización do modelo AEO COMPACT⁽²⁰⁾

⁽²⁰⁾AEO Compliance and Partnership Customs and Trade (TAXUD/2006/1452)^(Volver)