Saltar ao contido principal
Manual práctico de Renda 2020

Concepto de vivenda habitual

Normativa:disposición adicional vixésimo terceira Lei IRPF e 41 bis Regulamento.Véxase tamén o artigo 55.5 do Regulamento do IRPF, na redacción en vigor a 31 de decembro de 2012

Para efectos fiscais, considérase vivenda habitual do contribuínte a edificación na que o contribuínte resida durante un prazo continuado de, polo menos, tres anos.

En relación aos beneficios fiscais relacionados coa vivenda habitual, nos supostos de adquisición da propiedade en pro indiviso, habendo o obrigado tributario residido ininterrompidamente na vivenda dende a súa adquisición, para o cómputo do prazo de tres anos para determinar se o inmoble ten ou non a consideración de vivenda habitual, ha de estarse á data en que se produciu a adquisición da cota indivisa, sen ter para estes efectos transcendencia a data en que se adquiriu a cota restante ata completar o 100 por 100 do dominio da cousa común con motivo da división da cousa común, a disolución da sociedade de gananciais, a extinción do réxime económico matrimonial de participación ou a disolución de comunidades de bens ou separación de comuneiros.(Resolución do Tribunal Económico Administrativo Central (TEAC) do 10 de setembro de 2015, en recurso extraordinario de alzada para a unificación de criterio).

Non obstante, entenderase que a vivenda tivo o carácter de habitual, cando, a pesar de non transcorrer o devandito prazo, se produza o falecemento do contribuínte ou concorran outras circunstancias que necesariamente esixan o cambio de domicilio, tales como celebración de matrimonio, separación matrimonial, traslado laboral, obtención do primeiro emprego ou cambio de emprego ou outras análogas xustificadas.

A expresión regulamentaria "circunstancias que necesariamente esixan o cambio de domicilio" comporta unha obrigatoriedade no devandito cambio.O termo “necesariamente” é un adverbio de modo que, de acordo co Dicionario da Real Academia, significa con ou por necesidade ou precisión.Á súa vez, o termo “necesidade” pode indicar todo aquilo ao que é imposible subtraerse, faltar ou resistir.Aínda é máis esclarecedor o substantivo precisión, incluído na definición de “necesariamente”, pois supón obriga ou necesidade indispensable que forza e precisa a executar unha cousa.Por último, confirma o anterior unha das definicións de “necesario”:dise do que se fai e executa obrigado doutra cousa, como oposto a voluntario e espontáneo.

En consecuencia, a súa aplicación require considerar se ante unha determinada situación, cambiar de domicilio é unha opción para o contribuínte ou queda á marxe da súa vontade ou conveniencia;é dicir, que o feito de que concorra unha das circunstancias enumeradas ou outras análogas non é determinante por si só, nin supón sen máis, unha excepción á esixencia do prazo xeral de residencia efectiva durante tres anos.No primeiro dos casos, é dicir, se o contribuínte mantén a posibilidade de elixir, non se estará en presenza dunha circunstancia que permita excepcionar o prazo de tres anos e, polo tanto, se o contribuínte decide cambiar de domicilio, non por iso a vivenda alcanzará a consideración de habitual.Na mesma liña, pode afirmarse que se se proba a concorrencia de circunstancias análogas ás enumeradas pola disposición adicional vixésimo terceira da Lei IRPF poderase excepcionar o prazo de tres anos, sempre que estas esixan tamén o cambio de domicilio.

Pola súa banda, para que a vivenda adquirida constitúa a residencia habitual do contribuínte, é preciso que sexa habitada de xeito efectivo e con carácter permanente polo propio contribuínte, nun prazo de doce meses, contados a partir da data de adquisición ou terminación das obras.

Entenderase que a vivenda adquirida non perde o carácter de habitual cando concorran as seguintes circunstancias:

  • Cando se produza o falecemento do contribuínte.
  • Cando concorran outras circunstancias que necesariamente impidan a ocupación da vivenda nos termos previstos anteriormente.
  • Cando o contribuínte goce de vivenda habitual por razón de cargo ou emprego e a adquirida non sexa obxecto de utilización, en cuxo caso o prazo dos doce meses comezará a contarse a partir da data do cesamento.

Para os efectos da exención por reinvestimento a rehabilitación de a vivenda asimílase á adquisición de vivenda, tendo tal consideración as obras na mesma que cumpran calquera dos seguintes requisitos:

  1. Que se trate de actuacións subvencionadas en materia de rehabilitación de vivendas nos termos previstos no Real Decreto 233/2013, de 5 de abril, polo que se regula o Plan Estatal de fomento do aluguer de vivendas, a rehabilitación edificatoria, e a rexeneración e renovación urbanas, 2013-2016.
  2. Que teñan por obxecto principal a reconstrución da vivenda mediante a consolidación e o tratamento das estruturas, fachadas ou cubertas e outras análogas sempre que o custo global das operacións de rehabilitación exceda do 25 por 100 do prezo de adquisición se se tivese efectuado esta durante os dous anos inmediatamente anteriores ao inicio das obras de rehabilitación ou, noutro caso, do valor de mercado que tivese a vivenda no momento do devandito inicio.A estes efectos, descontarase do prezo de adquisición ou do valor de mercado da vivenda a parte proporcional correspondente ao chan.

Así mesmo o contribuínte tambien pode obter o beneficio fiscal da exención por reinvestimento se destina as cantidades obtidas na alienación da vivenda habitual a satisfacer o prezo dunha nova vivenda habitual en construción, incluída a posibilidade de autopromoción.

Conforme á doutrina fixada pola Sentenza do Tribunal Supremo núm. 1098/2020, do 23 de xullo de 2020, no caso do reinvestimento en construción futura deben cumprirse dous requisitos para que sexa de aplicación a exención por reinvestimento:

 1º) Que se aplique a totalidade do importe percibido á construción da nova vivenda, dentro do prazo de reinvestimento de dous anos.

 2º) Que se cumpran os requisitos do artigo 55 do Regulamento do IRPF na redacción vixente a 31 de decembro de 2012, de acordo coa disposición transitoria décimo oitava da Lei do IRPF e a disposición transitoria duodécima do Regulamento do IRPF . Para o cal debe acreditarse a finalización das obras no prazo de catro anos, salvo ampliación prevista nos apartados 3 e 4 do artigo 55 do Regulamento do IRPF.

Importante: para os exclusivos efectos da aplicación da exención, entenderase que o contribuínte está a transmitir a súa vivenda habitual cando esta constitúa a súa vivenda habitual nese momento ou tería tido tal consideración ata calquera día dos dous anos anteriores á data da transmisión.