As actuacións de comprobación e investigación tributaria, incluso as actuacións de auxilio xudicial en que participa persoal da Axencia Tributaria, teñen que adaptarse á situación dos sectores económicos ás que van dirixidas. Nos últimos anos as actividades económicas caracterízanse pola súa elevada informatización.

Esta evolución confírmase nos indicadores que sobre o uso das tecnoloxías da información e a comunicación nas empresas publica o Instituto Nacional de Estatística de xeito que, nos anos 2020 e 2021, o 99,26 % das empresas de máis de 10 traballadores dispuñan de ordenador (esta porcentaxe era do 85,20 %nas empresas de menos de 10 traballadores). O alto grao de informatización da cidadanía leva consigo outros efectos colaterais que condicionan o bo desenvolvemento da actividade de comprobación e investigación tributaria que se realiza de forma tradicional. Por un lado, increméntase notablemente o volume de información dispoñible, de xeito que se dificulta discriminar que información de que se dispón no dispositivo electrónico pode ser relevante desde o punto de vista tributario; en moitos casos, nin sequera as empresas teñen unha idea precisa do volume de datos que teñen nos seus ordenadores. Doutra banda, a localización da información pode encontrarse en calquera lugar do mundo , como consecuencia de que a información pode situarse de forma remota ou «na nube », polo que a súa investigación pode necesitar da utilización de métodos específicos. Por último, debe destacarse a existencia, nalgúns sistemas informáticos, de aplicacións ou utilidades que permiten a evasión ou defraudación tributaria de xeito que , a vontade do propio interesado ou de terceiros, se oculta a verdadeira realidade económica e tributaria dos obrigados tributarios, omitindo e alterando os datos reais ou interpolando e adicionando datos ficticios (coñecido como software de dobre uso).

Para facilitar as actuacións que realiza a Axencia Tributaria, en relación coas dificultades postas de manifesto no parágrafo anterior, o Departamento de Inspección ten atribuídas competencias para a realización directa de funcións de auditoría informática derivadas de actuacións inspectoras ou de auxilio xudicial e a coordinación das unidades especializadas na devandita materia, así como a emisión de informes en materia de facturación electrónica. Con este fin, en 2007 creouse a Unidade Central de Auditoría Informática (UCAI) que, desde novembro de 2008, se incardina dentro da Oficina Nacional de Investigación da Fraude.

Entre as funcións que desempeña a UCAI, destacan as seguintes:

1. Apoio aos Equipos e Unidades de Inspección nas súas actuacións inspectoras, fundamentalmente na adquisición da documentación cando a mesma encóntrese en soportes informáticos.

2. Análise e verificación dos sistemas e equipos informáticos mediante os que se leve a cabo, total ou parcialmente, a xestión da actividade económica e obtención de datos dos mesmos para o seu posterior exame.

En calquera caso, a información obtida asegúrase con respecto á súa integridade e autenticidade coa obtención da pegada dixital.

De acordo coa descrición destas funcións, a UCAI participa nas actuacións de inspección, emborcado xudicial de datos (naquelas ocasións en que cumpra incautar soportes dixitais para recuperar posteriormente a información), elaboración de informes, elaboración de máquinas virtuais para reprodución de medios de traballo do ou os investigados, solución de problemas con arquivos encriptados, entre outras cuestións, para poder obter unha imaxe completa da actividade económica real dos contribuíntes.

Outra das funcións da UCAI é a de incorporar os datos que obtivo nas diferentes operacións en que intervén ás distintas plataformas informáticas existentes para uso e análise da Inspección. Tamén realiza esta tarefa en relación aos dispositivos cuxa custodia queda a cargo ou é facilitada polos Corpos e Forzas de Seguridade á Oficina Nacional de Investigación da Fraude.

Tamén se encarga de dar cumprimento aos requirimentos realizados por parte de xulgados ou tribunais das operacións en que interveu a Axencia Tributaria cando se levou a cabo unha auditoría informática. Entre estes requirimentos pódense encontrar o expurgo do que se achegou anteriormente no procedemento, ou realizar copia completa ou parcial do que se custodia tanto na nosa sede como en sede xudicial ou realizar unha relación e devolución de efectos intervidos, ou identificación e clasificación da documentación contida nunha operación.

Por outra banda, realízanse tamén actuacións de tipo pericial. Por exemplo, información sobre valoración de software en operacións exteriores ou realización de informes sobre innovación tecnolóxica en proxectos realizados por entidades que se aplicaron dedución por gastos por investigación e desenvolvemento.

Por último, outra dos labores da UCAI é formar as diferentes unidades territoriais de auditoría informática (UAI). Estas Unidades teñen como obxecto o apoio en materia de auditoría informática aos restantes Equipos e Unidades da Dependencia Rexional de Inspección nas súas actuacións inspectoras.

Como mostra da súa importante participación na misión da Axencia Tributaria, esta é, a aplicación do sistema tributario e do aduaneiro, en 2021 as Unidades de Auditoría Informática participaron como apoio en oito de cada dez actuacións de entradas e rexistros realizados polos órganos de inspección tributaria e aduaneira. Os expedientes de actuacións inspectoras con participación das UAI finalizados en 2021 deron lugar á regularización, incluídas sancións, de 173 millóns de euros.