Ekonomien globalizazioak eta mugaz gaindiko eragiketen gorakadak erronka handia ekarri dute, eta zerga-administrazioek aurre egin behar izan diote. Azken urteak funtsezkoak izan dira nazioarteko informazioaren gardentasuna areagotzeko eta Europar Batasunean eta ELGAn bultzatutako informazio-truke guztiak sendotzeko.

Nazioarteko komunitatearen adostasunaren eta borondate politiko irmoaren ondorioz, hainbat ekimen jarri dira abian zerga-informazioaren nazioarteko trukearen esparruan, eta, horren ondorioz, zerga-administrazioek mugez gaindiko datu ugari izan ditzakete. Horrela, informazio fiskalaren nazioarteko trukea zerga-sistemak eraginkortasunez aplikatzeko funtsezko tresna gisa finkatu da.

Izan ere, azken hamarkadan, nazioarteko hainbat hitzarmen eta akordio aldatu egin dira, eta beste tresna berri batzuk martxan jarri dira. Tresna horiei esker, nazioarteko informazio-trukea gero eta zabalagoa da barne hartutako herrialde eta jurisdikzioei eta trukatutako informazioaren kategoriei eta izaerari dagokienez. Era berean, informazioa trukatzeko truke automatikoak sustatzeak garrantzi handia izan du bilakaera honetan.

Lehenik eta behin, aipatzekoa da zerga-trukerako nazioarteko harremanak azkar hedatu direla, ELGAren eta Europako Kontseiluaren Zerga-arloko Administrazio-laguntzarako Hitzarmenaren babesean. Hitzarmen hori 2010eko Protokoloak zuzendu zuen, eta 2011ko ekainaren 1ean jarri zen indarrean. Hitzarmen honen birtualtasunik handia bere ikuspegi multilaterala da. Horri esker, orain arte sinatu duten 144 lurraldeen artean lankidetza- eta informazio-trukeko harremanak ezarri dira, informazio-trukea aurreikusten duten alde biko tresnak sinatu behar gabe. Gainera, hitzarmenak lankidetza fiskalerako modu malguagoak eta informazio-truke handiagoa eskaintzen ditu. Horrela, informazioa trukatzeko nazioarteko estandarraren aplikazio uniformea bermatzen du, zergak ordaintzea saihesteari eta ihes fiskalari aurre egiteko.

Europar Batasunaren eremuan, 904/2010 Erregelamenduan ezarritako BEZaren esparruan jasotako informazio-trukeaz gain, estatu kideen arteko truke automatikoak finkatu direla aipatu behar da, Espainian bizi diren zergadunek atzerrian lortutako errenta-kategoriei buruzko informazioa Espainiak jasotzea ahalbidetzen baitute. Horrela, Zerga Agentziak automatikoki jasotzen du pentsioei, mendeko lanaren etekinei, higiezinen zuzendariaren eta jabetzaren ordainsariei eta estatu kideetan lortutako higiezinen etekinei buruzko informazioa, Kontseiluaren 2011ko otsailaren 15eko 2011/16/EB Zuzentarauari (zuzeneko fiskalitatearen arloko lankidetza administratiboari buruzkoa eta DAC1 izenekoa) jarraiki. Horrekin batera, adierazi behar da Zerga Agentziak Espainiarekin zergapetze bikoitza saihesteko hitzarmenak sinatu zituzten herrialdeetan mantendutako errentei eta ondasunei buruzko informazioa dagoeneko jasotzen zuela, betiere errentak automatikoki trukatzea aurreikusita egonez gero.

Espainiak 2011ko martxoaren 11n sinatu zuen MACi zuzenketa egiteko protokoloa, eta 2013ko urtarrilaren 1ean jarri zen indarrean. Horrela, truke-harreman zabalenak ezarri zituen hitzarmena sinatu zuten lurralde guztiekin. Protokolo horren babesean, baita aldebiko tratatuen sarearen eta EBko lankidetza-zuzentarauen babesean ere, ZAEAk atzerrian dauden edo lortu diren ondasun, eskubide eta errentei buruzko gero eta informazio fiskal gehiago jasotzen du.

Ondoren, informazioa trukatzeko estandar berri bat ezarri zen, finantza-kontuen truke automatikoa, Erreportajeko Estandar Komuna izenez ezaguna, edo ingelesezko siglei dagokienez, Common Reporting Estándar (CRS eta horren zuzeneko aurrekaria honako hau izan zen: Akordioa, Espainiako Erresumaren eta Amerikako Estatu Batuen artekoa, nazioarteko zerga-betetzea hobetzeko eta Foreign Account Tax Compliance Act - FATCA (Atzerriko kontuen zerga-betearazpenari buruzko legea) ezartzeko. Azken horren babesean, Espainiak Estatu Batuekin egin zuen finantza-kontuen lehen truke automatikoa 2015eko irailean (FATCA).

CRS ezartzeko, Espainiak finantza-kontuen informazioa automatikoki trukatzeko Agintaritza Eskudunen arteko Akordio Aldeaniztuna sinatu zuen, Berlinen, 2014ko urriaren 29an (CRS). Europar Batasunaren esparruan, 2014ko abenduaren 9ko Kontseiluaren 2014/107/EB Zuzentaraua (DAC 2) onartu zen, truke automatikoaren estandarra EBko Lankidetza Zuzentarauan txertatzeko.

Espainia ELGAk garatutako eta Gardentasunaren eta Informazio Trukearen Foro Globalak (gaur egun 164 jurisdikziok osatzen dute foro hori) bultzatutako finantza-kontuen truke automatikoan (CRS) aitzindaria izan zela nabarmendu behar da. Horrela, 2017ko irailaren amaieran, Espainiak finantza-kontuen truke automatikoan parte hartu zuen hasieran batean konprometitu ziren 49 jurisdikzioekin. 2018ko irailerako, 100 pertsonak hartu zuten parte truke horretan, eta, 2021eko irailean gertatu den azken trukean, 108 herrialdek eta jurisdikziok finantza-kontuei buruzko informazioa trukatzeko konpromisoa hartu dute.

Era berean, azpimarratzekoa da aipatutako CRS Alde Anitzeko Akordioan parte hartzen duten eta, beraz, beste herrialde batzuekin finantza-kontuei buruzko informazioa trukatzen duten herrialdeen eta jurisdikzioen zerrendak nazioarteko finantza-zentro nagusiak barne hartzen dituela. Nazioarteko zerga-trukearen alorrean izandako aldaketa handiaren erakusgarri da hori. Duela urte batzuk banku-sekretua eguneroko jardueratzat jotzen zuten jurisdikzio horiek kontuen titularren herrialdeekin finantza-kontuei buruzko informazioa trukatzen ari dira automatikoki dagoeneko, hots, egoitza-herrialdean aldez aurreko ikerketarik gauzatu behar izan gabe.

Tresna juridiko horien babesean, Zerga Agentziak Espainiako lurraldean bizi diren zergadunek atzerriko 107 herrialde eta jurisdikzioetan lortutako kapitalaren titulartasunari, saldoei, dibidenduei, interesei, amortizazioei eta bestelako errentei buruzko finantza-informazioa jasotzen du. Zerga Agentziak urtero jasotzen duen nazioarteko informazio-fluxu hori guztia datu-baseetan sartzen da, eta, gainerako informazio nazionalarekin batera, zergadunek betebeharrak behar bezala betetzen dituztela egiaztatzeko aukera ematen du, gure zerga-sistemaren aplikazio eraginkorra bermatuz.

Azken batean, finantza-kontuen informazio-trukea finkatzeak eta Europar Batasunaren eremuan gertatzen den elkartruke zabalagoak aurrerapen garrantzitsuak lortzea ahalbidetzen dute, bai etorkizuneko ez-betetzeak saihesteko lanetan (borondatezko betetzea sustatuz), bai zerga-iruzurraren aurkako borrokan.