Zerga-egiaztapeneko eta -ikerketako jarduketak, baita Zerga Agentziako langileek gauzatzen dituzten laguntza judizialeko jarduerak ere, zuzentzen diren sektore ekonomikoen egoerara egokitu behar dira. Azken urteotan, jarduera ekonomikoek informatizazio handia izan dute.

Estatistikako Institutu Nazionalak argitaratzen dituen enpresen informazioaren eta komunikazioaren teknologien erabilerari buruzko adierazleek bilakaera hori berretsi egiten dute; izan ere, 2020. eta 2021. urteetan, 10 langiletik gorako enpresen % 99,26k ordenagailua zuten (10 langiletik beherako enpresetan ehuneko hori % 85,20koa zen). Herritarren informatizazio-maila altuak modu tradizionalean egiten den zerga-egiaztapeneko eta -ikerketako jardueraren garapen egokia baldintzatzen duten beste albo-ondorio batzuk dakartza. Alde batetik, eskuragarri dagoen informazioaren bolumena nabarmen handitu da, eta ondorioz, gailu elektronikoan eskuragarri dagoen informazioa zergen ikuspegitik garrantzitsua izan daitekeenetz bereiztea zaila da; askotan, enpresek ere ez dakite zenbat datu dituzten ordenagailuetan. Bestalde, informazioa munduko edozein lekutan egon daiteke, informazioa urrunetik edo «hodeian» koka daitekeelako, eta, beraz, baliteke ikertzeko metodo espezifikoak erabili behar izatea. Azkenik, sistema informatiko batzuetan zerga-ordainketak saihestea edo iruzurra ahalbidetzen duten aplikazioak edo utilitateak daudela azpimarratu behar da. Horrela, interesdunak berak edo hirugarrenek hala nahi izanez gero, zergapekoen benetako egoera ekonomikoa eta zerga-egoera ezkutatzen da, datu errealak alde batera utziz eta aldatuz, edo gezurrezko datuak tartekatuz eta gehituz (erabilera bikoitzeko softwarea delakoa).

Zerga Agentziak aurreko paragrafoan adierazitako zailtasunekin lotuta egiten dituen jarduketak errazteko, Ikuskaritza Departamentuak ikuskapen- edo laguntza judizialeko jarduketen ondoriozko auditoria informatikoko funtzioak zuzenean egiteko, arlo horretan espezializatutako unitateak koordinatzeko eta fakturazio elektronikoaren arloko txostenak egiteko eskumena du. Helburu horrekin, 2007an Informatika Auditoretzako Unitate Nagusia (UCAI, gaztelaniazko siglei dagokienez) sortu zen, eta 2008ko azarotik Iruzurra Ikertzeko Bulego Nazionalaren barruan dago.

UCAIk betetzen dituen funtzioen artean, honako hauek nabarmentzen dira:

1. Ikuskapen-talde eta -unitateei beren ikuskapen-jardueretan laguntzea, batez ere dokumentazioa eskuratzen, euskarri informatikoetan dagoenean.

2. Jarduera ekonomikoaren kudeaketa osoa edo zati bat egiteko sistema eta tresneria informatikoak aztertzea eta egiaztatzea, eta horien datuak ondoren aztertzeko lortzea.

Nolanahi ere, hatz-marka digitala erabiltzen da lortutako informazioaren osotasuna eta benetakotasuna bermatzeko.

Funtzio horien deskribapenaren arabera, UCAIk honako jarduera hauetan parte hartzen du: ikuskapena, datuen iraulketa judiziala (ondoren informazioa berreskuratzeko euskarri digitalak konfiskatu behar direnean), txostenak egitea, ikertuen lan-inguruneak kopiatzeko makina birtualak egitea, enkriptatutako artxiboekin lotutako arazoak konpontzea, besteak beste; eta hori guztia zergadunen benetako jarduera ekonomikoaren irudi osoa lortu ahal izateko.

UCAIren beste funtzioetako bat Ikuskaritza erabiltzeko eta aztertzeko dauden plataforma informatikoetan esku hartzen duen eragiketetan lortutako datuak gehitzea da. Halaber, zeregin hori betetzen du Iruzurra Ikertzeko Bulego Nazionalari Segurtasun Indar eta Kidegoek zaintzen dizkioten edo ematen dizkioten gailuei dagokienez.

Era berean, auditoretza informatiko bat egin denean, Zerga Agentziak esku hartu duen eragiketen gainean epaitegiek edo auzitegiek egindako errekerimenduak betetzeaz arduratzen da ere. Errekerimendu horien artean honako hauek daude, besteak beste: prozeduran aurretik aurkeztu dena garbitzea, gure egoitzan nahiz egoitza judizialean zaintzen denaren kopia osoa edo partziala egitea, atzemandako gauzen zerrenda bat egitea eta itzultzea, eta eragiketa batean jasotako dokumentazioa identifikatzea eta sailkatzea.

Bestalde, peritu-jarduerak ere egiten dira. Adibidez, kanpoko eragiketetan, softwarearen balorazioari buruzko informazioa, edo berrikuntza teknologikoari buruzko txostenak egitea ikerketa- eta garapen-gastuengatiko kenkaria aplikatu duten erakundeek egindako proiektuetan.

Azkenik, UCAIren beste zereginetako bat auditoretza informatikoko eskualde-unitateak (UAI, gaztelaniazko siglei dagokienez) prestatzea da. Unitate horien xedea Ikuskaritzako Eskualdeko Mendekotasunaren gainerako Talde eta Unitateei ikuskapen-jardueretan ikuskapen informatikoaren arloan laguntzea da.

Hau da Zerga Agentziaren zereginean izan duen parte-hartze garrantzitsuaren erakusgarri: zerga- eta aduana-sistemaren aplikazioa, 2021ean, Auditoretza Informatikoko Unitateek laguntzaile gisa parte hartu zuten zerga- eta aduana-ikuskaritzako organoek egindako sarrera eta erregistroen hamar jarduketatik zortzitan. 2021ean amaitutako eta UAIk gauzatutako ikuskapen-jarduketen espedienteek 173 milioi euroko erregularizazioa ekarri zuten, zehapenak barne.